İnsanlık İçin Küçük Bir Adım Daha! Rosetta, 67P Kuyruklu Yıldızına İniyor.

Avrupa Uzay Ajansı (ESA), geçtiğimiz günlerde fırlatılmasının üzerinden 10 yıl geçen Rosetta uydusunun 67P / Churyumov-Gerasimenko isimli kuyruklu yıldızın yörüngesine yerleştirildiğini bildirdi. Yörüngeye yerleştirme işleminden sonraki aşamada ise Rosetta uydusunun görev yüklerinden bir tanesi olan “Philae Lander” isimli sonda, uydudan ayrılacak ve kuyruklu yıldızın yüzeyine inecek. Sondanın kuyruklu yıldız yüzeyinden fotoğraf ve örnek toplaması planlanıyor.

Rosetta görevi, insanlık için ilkleri taşımasının yanı sıra bilimsel açıdan da çok önemli bir dönüm noktası. İlk kuyruklu yıldız görevi 1978 yılında fırlatılan ICE ya da diğer adıyla ISEE-3 uydusuyla gerçekleştirilmişti. Uydu 1985 yılında Giacobini-Zinner kuyruklu yıldızının 7860 km yakınına gelmişti. Önceki gözlemler kuyruklu yıldızların üzerinde zengin karbon, hidrojen oksijen ve nitrojen den oluşan organik molekülerin olduğu gösterdi. Teoriye göre dünyadaki suyun ve organik moleküllerin büyük bir bölümünün kuyruklu yıldızların getirdiği düşünülmekte. Bu sebeple kuyruklu yıldızların gezegenlerin gelişiminde önemli bir role sahip olduğu düşünülüyor. Bu teorilerin doğruluğu Rosetta görevi sonucunda ortaya çıkması planlanıyor. Bilim insanları daha önceki uydu ve yer gözlem sonuçlarından elde ettikleri verileri Rosetta’nın sonuçları ile karşılaştırmayı planlıyorlar.

Peki göreve neden Rosetta ismi verildi?

Rosetta adını 1799 yılında keşfedilen Rosetta Stone’dan almakta. Rosetta Stone üç dilde yazılmış bir taş. Üzerinde; Demotik (Mısır’da halkın kullandığı dil), Hiyeroglif ve Antik Yunanca dillerinde yazılmış bir antlaşma metni. Taşın üç dilde yazılması sebebiyle Mısır halkı ile Mısır asilleri ve Yunanlılar taşı rahatlıkla okuyabilmişler. Yaklaşık 700 kilogram olan taş şuanda İngiltere’de “British Museum’da sergilenmektedir. Uzun araştırmalar sonucunda Rosetta Stone ya da bizdeki karşılığı Reşid Taşının kaybolmuş bir uygarlığın tarihini anlatmakta olduğu anlaşıldı. Bu yaklaşımla Rosetta uydusunun da Güneş sisteminin tarihini ve yaklaşık 4600 milyon yıl önce gezegenlerin henüz oluşmadığı bir dönemdeki hali hakkında bize bilgi sağlaması planlanıyor.

Şekil 1 Rosetta Görevi

Proje ilk olarak 1993 yılında onaylandı. Fırlatma 2003 yılından planlanmıştı ancak Ariane 5 roketin Aralık 2002 yılında fırlatmadan 3 dakika sonra patlamasından sonra, Rosetta’nın fırlatılması 2004 yılında gerçekleştirilebildi. 31 ay boyunca uyku modunda olan uydu geçtiğimiz ocak ayında tekrar uyandırıldı. Rosetta uydusunun 67P kuyruklu yıldızına yolculuğu yaklaşık 10 yıl sürdü. Rosetta’nın yörüngesine yerleştiği 67P/Churyumov-Gerasimenko Kuyruklu yıldızın periyodu yaklaşık 6.5 yıl. 67P/Churyumov-Gerasimenko kuyruklu yıldızın boyu yaklaşık (3 x 5 km), güneşe olan uzaklığı ise ortalama 500 milyon km. Merak edenler için kuyruklu yıldızın yörünge parametrelerine buradan ulaşabilirsiniz.

image003 Şekil 2 Philae Sondasının Muhtemel İneceği Alan (Kaynak: ESA)

Rosetta görevi ile insanlığın uzay yolcuğundaki ilkleri gerçekleştirilmiş olacak. Proje ile;
• İlk defa bir kuyruklu yıldızın yörüngesine girilmiş oldu.
• İlk defa bir kuyruklu yıldız ile kuyruklu yıldız üzerinde güneş sisteminin derinliklerine gidilebilecek.
• İlk defa donmaya yakın halde bulunan bir kuyruklu yıldızın, Güneş tarafından nasıl ısıtıldığı gözlemlenebilecek.
• İlk defa bir kuyruklu yıldızın yüzeyine inilecek.
• İlk defa bir kuyruklu yıldızın yüzeyinden fotoğraf ve örnek toplanacak. Bu örnekler Sonda tarafından analiz edilerek analiz sonuçları dünyaya gönderilecek.
• Sadece güneş panellerini kullanılarak ilk defa Jupiterin yakınından geçilecek. (Daha önce bu itki sistemi ile gerçekleştirilmişti).

Rosetta uydusu 11 farklı görev yünün yanı sıra “Philae Lander” adında bir tanede Sonda taşıyor. Rosetta uydusunun fırlatma ağırlığı yaklaşık 3000 kg. Fırlatma kütlesinin 1670 kg yakıt oluşturmakta. İtki sistemi bi-propellant ve 2200m/s delta-v sağlıyor, toplam görev yükü ağırlığı 265kg. Uydunun yörünge yönelim kontrol belirleme sisteminde 3 adet lazer gyro bulunuyor. Uydunun görev ömrü 12 yıl. Güneş sisteminin derinliklerinin hedeflendiği bu tarz görevlerde genellikle RTG (Radio Isotope Thermal Generators) kullanılıyor. Fakat Rosetta ile ilk defa görev esnasında ihtiyaç duyulan enerji ihtiyacı yeni geliştirilen güneş panelleri ile sağlanıyor. Yeni geliştirilen güneş panelleri, güneşten 800 milyon km uzaklıkta (Dünya üzerindeki güneş enerjisinin %4 kadar) uydunun ihtiyacı olan enerjiyi üretecek.

Rosetta

Şekil 3 Roasetta Uydusu ve Görev Yükleri (Kaynak: ESA)

Uydu şunda kuyruklu yıldızın 30 km’lik görüngesine dönüyor ve kuyruklu yıldızın tüm yüzeyi haritalandı. Kuyruklu yıldızdan alınan fotoğraflar analiz edildi olası inilecek yer hakkında detaylı bilgilere ulaşıldı. Philae Sondasının ineceği gün bekleniyor.
Yıldız yüzeyine inecek Philae Sondası ortalama 100 kg ağırlığında ve üzerinde 10 farklı bilimsel görev yükü bulunuyor. Üzerindeki görev yüklerinin toplan ağırlığı yaklaşık 27 kg. Sonda üzerindeki görev yükü listesine ve özelliklerine buradan ulaşabilirsiniz. Görev yüklerinden en ilginç olanı “SD2” adıyla anılan sondaj ekipmanı. Ekipman kuyruklu yıldız üzerinde 20 cm delik açacak ve örnek toplayacak. Aldığı örnekleri yine kendi üzerinde bulunan mikroskobunda analiz edecek ve elde ettiği verileri uydu üzerinden dünyada gönderecek.

Rosetta

Şekil 4 Philae Sondası (Kaynak:ESA)

Amerika Birleşik devletleri dahil olmak üzere 8 farklı ülke menşeili ekipmanın bulunduğu projenin toplam maliyeti: 1.3 milyar dolar. NASA bu maliyetin 300 milyon dolarlık bir kısmına katılım sağlıyor. İlgili kaynaklarda Rosetta da ortalama 2000 kişinin görev aldığı belirtiliyor. Bu tarz projeler bilimsel açıdan her ne kadar önem arz etse de, uzay endüstrisinin gelişmesi ve yeni iş alanlarının yaratılmasında büyük bir rol oynamakta. Proje Avusturya, Finlandiya, Fransa, Macaristan, İrlanda, İtalya, İngiltere ve Amerika Birleşik Devletlerinin katılımıyla gerçekleştiriliyor.

Rosetta’nın şuan nerede olduğuna buradan ulaşabilirsiniz. Üç boyutlu olarak gösterimi gerçekleştirilen uydunun bulunduğu yer sizi biraz şaşırtabilir.

ESA Canlı yayını 12 Kasım 2014 tarihinde başlayacak. Canlı yayın ve güncellemeler için tıklayınız.

M. Fatih ENGİN

Twitter: @Spaceturk

Kaynaklar:
Rosetta, Avrupa Uzay Ajansı
Rosetta, NASA
Rosetta Europe’s comet chaser, DLR Portal
Rosetta: Decision due on comet landing site, BBC Science and Environment

Posted in Haberler and tagged , , .