Hindistan’ın Mars Yolculuğu

Hindistan’ın 5 Kasım 2013’te Satish Dhawan Uzay Üssünden PSLV (Polar Satellite Launch Vehicle) ile fırlattığı Mangalyaan uydusu Mars’a ulaşmayı başardı. Çinin 2011 yılında Yinghuo-1 uydusu ile gerçekleştiremediği, Japonya’nın ise Nazomi uydusunun yakıtının bitmesi sebebiyle gidemediği Marsa, Hindistan 10 aylık bir yolculuktan sonra ulaşmayı başardı. Hindistan bu başarısıyla Asyalı rakiplerinin önüne geçmiş oldu. Hatta uzay endüstrisinde pek rastlanamayacak kadar ucuz bir bedele bunu başarmış oldular.

mangalyaan

Şekil 1 PSLV Roketi (Solda) ve Mangalyaan Uydusu (Sağda) (Kaynak: ISRO)

Bu zamana kadar uzay cadısını duymamış olabilirsiniz. Pek bilimsel olmayan bir açıklamayla uzay cadısı genelde Ay’a ya da Mars’a gönderilip herhangi bir sebepten dolayı bozulan uzay araçlarının bahanesi olmuştur. Ay’a ya da Mars’a gönderilen araç çalışmaz ise sebebi uzay cadısıdır. Mars ilk uydu 1960 Ruslar tarafından gönderilmişti. Yörüngeye giremediği için uydu kaybedildi. 1960 yılından sonra Marsa ulaşabilen ilk uydu; 1964 yılında fırlatılan NASA’ın Mariner 4 uydusu oldu. İstatistiklere bakılacak olursak 1960 yılından günümüze dek 51 mars görevi gerçekleştirildi ama bu görevlerin sadece % 42 başarılı olabildi. Bu görevlerin başarılamamasının genel sebebi olarak hep uzay cadısı gösterildi. Ama bu sefer uzay cadısı işe yaramadı. Hindistan çok küçük bir maliyetle geliştirdiği uydusunu Mars’ın yörüngesine yerleştirmeyi başardı. Bu başarı ile Hindistan Marsta uydusu olan 4. ülke oldu. Avrupa’nın ilk mars görevi olan Mars Express’in Beagle 2 sondasının Mars yüzeyine çakılmasını sayar isek (Mars Express uydu ve sondadan oluşmakta), ABD ve Rusya dahil Marsa ilk denemesinde ulaşmayı başarmış ilk ülke oldu denilebilir.

İngilizce “Mars Orbiter”, Sanskritçe “Mangalyaan” olan uydunun ismi Türkçede “Mars Gemisi” demek.

Mangalyaan 300 günlük mars yolculuğunda 200 milyon km yol kat etti. Mangalyaan Marsa olan yolculuğunu üç farklı tip yörüngede gerçekleştirdi. Bunlar; Geo-Centric (Yer Merkezli), Helio-Centric (Güneş Merkezli) ve Mars Yörüngeleri. Uydu yaklaşık 8 farklı ateşleme gerçekleştirdi. En son ateşlemeler de Marsın yörüngesine girebilmek için Mangalyaan  yörüngenin tersine doğru (retro delta-v) bir manevra gerçekleştirdi. Eğer Marsın çekim etkisine girecek kadar yavaşlatılmamış olsa idi Mars’ın yörüngesine giremeden gezegene ulaşması mümkün olmayacaktı. Buradaki diğer önemli husus ise eğer uydu gerektiğinden fazla yavaşlatılsaydı bu seferde Mars’ın yüzeyine çarpama ihtimali olacaktı.

2

Şekil 2 Mangalyaan Görünge Değişimi

Uydunun teknik özelliklerini bakmak gerekirse, Mangalyaan’ın fırlatma ağırlığı 1337 kg. Bu ağırlığın toplam 852 kg ağırlığını yakıt oluşturuyor. Uyduda bir adet bi-propellant Apogee-Kick motor (440 N) ve 8 adet Yörünge önelim itki motoru (22N) bulunmakta. 36 AH Li-ion pili bulunan uydu, 1800 x 1200mm boyutunda 3 adet güneş paneli taşıyor. Uydu Mars yörüngesine girinceye kadar tüm görevleri otomatik yapmaya programlandı. Üzerinde MAR31750 işlemcilisi görev bilgisayarı ve aynı zamanda Yönelim yörünge Belirleme birimi olarak kullanılıyor. Merak edenler için uydunun diğer teknik özelliklerini http://www.isro.org/mars/spacecraft.aspx adresinden inceleyebilirsiniz.

payload-location

Şekil 3 Mangalyaan Görev Yükü Konfigürasyonu ve İtki Sistemi

Uydu üzerinde toplam 15 kg ağırlığında olan 5 adet farklı fonksiyona sahip görev yükü bulunuyor. 6 aylık görev ömrü boyunca Mangalyaan Mars atmosferindeki metan gazını inceleyecek. Bunun yanı sıra insanlığın vazgeçemediği soruyu tekrar gündeme taşımayı planlıyor; Bu evrende yalnız mıyız? Görev yüklerinin teknik detaylarına http://www.isro.org/mars/payload.aspx adresinden erişebilirsiniz.

Peki, sizce bu görevin maliyeti ne kadar? Bu Proje ne kadar sürede hayata geçirildi?

İlgili kaynaklarda Mangalyaan görevinin maliyeti fırlatma dahil toplam 73 milyon dolar olarak belirtiliyor. Uydunun üretimini Hindistan Uzay Ajansı (ISRO) mühendisleri gerçekleştirdi. Larsen Toubro (L&T Heavy Engineering) PLSV roketini ve radar takip sistemlerin üretimini gerçekleştirdi.

4

Şekil 4 Mangalyaan Uydusu Thermal Vakuum Testi (Kaynak:ISRO)

Mangalyaan’nın montaj ve entegrasyonu 15 ayda tamamlandı. Bu kadar kısa sürede yapılabilmesinin sebebi uydunun Proto-Flight yöntemiyle üretilmiş olması. Ekipmanlar uzay geçmişini (Space Heritage) Chandrayaan-I ve GEOSAT uydusunda alıyor. Mangalyaan, Chandrayaan-1 ay görevinde kullanılan uydunun genişletilmiş versiyonu olarak değerlendiriliyor. Muadillerine kıyasla örneğin NASA’nın Maven programı ile kıyaslandığında proje süresi çok kısa duruyor. Maven’nin üretimi 5 yılda gerçekleştirilmişti. Maven’nin program bütçesi ise 671 Milyon dolar. Bu bütçe ile kıyaslandığında Mangalyaan’ın bütçesi NASA’nın Maven için ayırdığı bütçenin yaklaşık %11 ne denk geliyor.

Diğer önemli bir gereksinim ise bu tarz gezegenler arası görevlerde uydunuz ile sürekli iletişimde kalmak için küresel bir ağa sahip olunması gerekiyor. Hindistanın uydu kontrol merkezi Bangaloreda yer alıyor. PSLV’nin fırlatmadan sonra Hindistan’da bulunan Sriharikota kontrol merkezini kullanması yanı sıra her bir kademinin ayrılmasını gerçek zamanlı olarak Port Blair, Brunei de bulununa istasyonlarından izlemekte. Ayrıca iki adet gemi üzerine kurulu takip istasyonlarıyla da uydu roketten ayrılana dek takip edilmekte. Uydu ayrıldıktan sonra Mauritius, Brunei, Biak yer istasyonları beraberinde Alcantara, Cuiaba, Hartebeestoek telemetri istasyonları ile NASA’nın Goldstone da yer alan DSN istasyonu kullanılarak uydu ile iletişim kuruluyor.isro-map

Şekil 5 Hindistan’ın Uzay Haberleşme Ağı

Mars Maratonunda, Mangalyaan ile Hindistan teknolojik kabiliyeti ile gezegenler arası yolculuğun üstesinden gelebileceğini gösterdi. Bununla beraber madalyonun diğer yüzüne de bakmakta fayda var. Süper güç olma hayallerindeki Hindistan da bugün 400 milyon insan hala elektriğe ulaşmış değil. Hala 600 milyon insanın tuvalet erişimi bulunmamakta. Bu durumda dahi Mangalyaan uydusunun 1.2 milyar nüfuslu ülkeye kişi başı maliyeti 7 dolar sent olarak hesaplanıyor. Hindistan bu başarısını bölge ülkelerine karşı bir fırsat olarak değerlendiriyor. Hindistan Marsa ikinci görevini 2017 ile 2020 yılları arasında planlıyor.

M. Fatih ENGİN

Twitter: @spaceturk

Kaynaklar:

ISRO, Mars orbiter Mission

BBC, Mangalyaan: India’s race for space success

BBC, How to Mars Mission Helps India

Moneycontrol, L&T Eyes Global Orders in Aerospace

NASA, NASA Awards Launch Services Contract for Maven Mission

ISRO, Mars Orbiter